ضربه کاری ایران به بعثیها در دفاع مقدس
آتش خشم ایران با اجرای عملیات کمان 99 یا ۱۴۰ فروندی
«کمان ۹۹ یا ۱۴۰ فروندی» نخستین طرح جنگی ایران بود که نیروی هوایی ارتش آن را در پاسخ به حمله هوایی ارتش بعث عراق انجام داد.
دفاع مقدس یادآور رشادتهای دلاورمردانی است که با تمام وجود از اقتدار و خاک مقدس میهن اسلامی دفاع کردند. بی شک «هشت سال دفاع مقدس» پرافتخارترین دوران در تاریخ ایرانزمین خواهد ماند. وقتی تاریخ مبارزات دوران دفاع مقدس را ورق میزنیم با دیدن فداکاریهای جوانان متعهد و مخلص حقیقتاً آدمی احساس غرور میکند.
امروز اول مهرماه، سالروز پاسخ همهجانبه نیروی هوایی ارتش به حملات رژیم بعث عراق به کشورمان در سال ۱۳۵۹ است که عملیات « کمان ۹۹ یا ۱۴۰ فروندی » نام گرفت.
این عملیات بزرگترین عملیات هوایی تاریخ تیزپروازان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که عملیاتی موفق بود، باعث اقتدار و برتری نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای چند سال در جنگ شد.
این عملیات بر پایه طرح نبرد البرز صورت گرفت. سوابق طرح «نبرد البرز» به جلسه هماهنگی ۱۸ آبانماه ۱۳۵۸ در ستاد مشترک ارتش برمیگردد که رژیم بعث صدام دست به تحرکات و اقدامات مشکوک و خصمانه بر علیه جمهوری اسلامی زده بود و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با متجاوز اقدام به صدور راهنمای طرحریزی طرح البرز و ابلاغ آن به نیروی هوایی کرد.
در این طرح نیروی هوایی از پیشدستی و غافلگیرکردن دشمن منع شده بود. پس از اینکه طرح به دستور عملیاتی تبدیل شد، طراحان و افسران زبده و خلاق عملیاتی نیروی هوایی دستور عملیاتی را در قالب ۹۹ صفحه تدوین، تصویب و در تاریخ ۲۷ تیرماه ۱۳۵۹ به کلیه یگانهای عملیاتی ابلاغ کردند و یگانهای عملیاتی دستورات رزمی لازم را تهیه و منتظر دستور اجرای این طرح بودند.
اولین واکنش نیروی هوایی ارتش تنها به فاصله 2 ساعت
بلافاصله پس از تجاوز رژیم بعثی صدام در روز ۳۱ شهریورماه ۵۹، با دستور فرمانده نیروی هوایی شهید سرلشکر خلبان جواد فکوری مسئولان عملیات یگانها مشغول برنامهریزی برای اجرای دستور عملیاتی نبرد البرز شدند.
خلبانان و طراحان عملیاتی در هر پایگاه به فرماندهی فراخوانده شدند و تا صبح بر روی برنامه پروازی، نوع مأموریت و مشخصکردن اهدافی که باید هدف قرار بگیرد، کار کردند.کارکنان فنی، آماد و پشتیبانی و ترابری و... یگانها تا صبح با کار طاقتفرسا و جهادی، ۱۴۰ فروند هواپیما را به انواع مهمات، راکت، موشک، بمب ام- ک ۸۲، بمبهای MK۸۲/۸۳/۸۴، بمبهای خوشهای، موشکهای ماوریک، موشکهای حرارتی و موشکهای راداری مجهز و آماده پرواز کردند.
در واپسین دقایق ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ طرح نبرد البرز با رمز «کمان ۹۹» با عبور ۱۴۰ فروند هواپیمای جنگنده شکاری از مرز آماده و اجرایی شد.
آتش خشم ایران با اجرای عملیات کمان 99
بهموجب این طرح از ساعات ابتدایی روز اول مهر ۱۳۵۹ تا پایان آن روز، نیروی هوایی ۳۳۴ سورتی پرواز انجام داد که ۲۲۳ سورتی از آنها برونمرزی بودند.اهداف این عملیات پایگاههای هوایی، مخازن سوخت و مهمات، پالایشگاهها، آشیانه هواپیماها، پناهگاههای تعمیرات و نگهداری هواپیما، باندهای پروازی، رادارهای هدایتکننده هواپیماهای جنگی، برجهای مراقبت و مراکز مخابراتی عراق در مناطق کرکوک، موصل، رشید، حبانیه، ناصریه، شعیبیه، کوت و المثنی بودند و علت انتخاب این اهداف از بعد تاکتیکی، انجام حملات هوایی علیه این اهداف، دشمن را در ابعاد خدمات پشتیبانی رزمی و آتش پشتیبانی هوایی، دفاع هوایی و اطلاعات و هشدار اولیه در میدان جنگ با موانع زیادی روبرو میساخت و در نهایت میتوانست به تهاجم عراق در خوزستان پایان داده و حرکت دشمن را متوقف سازد.
پاسخ کوبنده ایرانی با انجام بزرگترین حمله هوایی
نحوه اجرای عملیات چنین بود که در ساعت مقرر تانکرهای سوخترسان در محل ملاقات حضور داشته باشند و ابتدا فانتومهای پایگاه همدان به پرواز درآیند و بدون سوختگیری هوایی به اهداف خود حمله کنند.
دو دقیقه بعد از آنها، فانتومهای پایگاه تهران به پرواز درآیند و با سوختگیری هوایی، به اهداف خود حمله کنند. دو دقیقه بعد فانتومهای پایگاه بوشهر به پرواز درآیند و آنها نیز با سوختگیری هوایی به اهداف خود حمله کنند. در همین زمان هم اف-۵ های پایگاههای تبریز و دزفول به پرواز درآمده و اهداف خود را بمباران کنند و در این زمان اف-۱۴ ها از پایگاههای مربوطه به پرواز درآیند و کار پشتیبانی عملیاتی را از پشت مرزها به عهده بگیرند. همچنین مقرر شد پایگاههای هوایی شرکتکننده در عملیات پایگاههای تهران، همدان و بوشهر با یگانهای اف-۴ (فانتوم-۲)خود و پایگاههای تبریز و دزفول با یگانهای اف-۵ (تایگر-۲) خود در این عملیات شرکت کنند و پایگاههای هفتم و هشتم شکاری با یگانهای اف-۱۴ (تامکت) خود، کار پشتیبانی را برعهده بگیرند.
ضربههای کمان 99 به عراق
پایگاههای هوایی حبانیه شامل «تموز» و «هضبه» در غرب بغداد، فرودگاه بینالمللی بغداد، پایگاه هوایی کرکوک در استان کرکوک، فرودگاه المثنی و برخی فرودگاههای دیگر در امواج بعدی حملات هوایی بمباران شدند. در موج دوم حملات هوایی، پایگاه یکم و دوم شکاری هر یک با 50 درصد از هواپیماهای آماده خود حملهور شدند. در این عملیات 11 فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن از بین رفت.
بعد از این حملات هوایی ایران، نیروی هوایی عراق برای مدت طولانی نتوانست بیش از حدود 56 درصد از توانایی خود را به کار گیرد.
پایگاه رشید در جوار بغداد که باید بهسرعت آماده و درگیر نبرد شود، برابر گزارش اداره دوم سماجا، سرانجام در تاریخ 9 آذرماه 59 مجدداً عملیاتی شد و این روند کموبیش در سایر پایگاههای هوایی عراق نیز حاکم بود.
در واقع در عملیات کمان 99 جنگندههای ارتش توانستند بیش از 60 درصد توان هوایی ارتش عراق را نابود کنند و ارتش عراق تا مدتها نمیتوانست از نبردهای زمینی، پشتیبانی هوایی پرقدرتی انجام دهد. حتی این عملیات، منجر شد که بسیاری از پایگاههای هوایی ارتش عراق تا مدتها عملیاتی نباشد و در بسیاری از موارد، پایگاههای نیروی هوایی ارتش بعثی، بیش از سه ماه دچار اخلال بودند.
علت نامگذاری کمان 99 چه بود؟
نام طرح عملیاتی "کمان 99" و نام عملیات نیز سایه البرز گذاشته میشود. کمان به نشانه این است که در این عملیات دورترین نقاط و اهداف در خاک عراق هدف قرار خواهد گرفت در واقع کمان، نشانه پایداری مرزهای ایران توسط آرش کمانگیر است و عدد 99 هم به دلیل 99 صفحهای بودن طرح عملیاتی بوده است.